Nowotwory
Epidemiologia nowotworów w pigułce, cz. 1
Jacek Kowalski, lekarz
j.kowalski@hospicjum.info
Hospicjum im. ks. E. Dutkiewicza SAC Gdańsk
Któż u progu XXI wieku nie słyszał słowa nowotwór ? Rak to niebezpieczny wyraz dla większości polskiego społeczeństwa, ponieważ nader często myśli się o raku jako o wyroku śmierci. Oczywiście, w Polsce stosunkowo dużo osób umiera z powodu choroby nowotworowej. Główną przyczyną takiego stanu jest niski poziom wiedzy dotyczącej nowotworów, no właśnie, od tego wszystko się zaczyna.
Spójrzmy na przyczyny zgonów dorosłych Polaków.
|
|
Rok 1996 |
|
Rok 2000 |
|
|
Całkowita liczba zgonów |
998 000 |
|
952 000 |
|
|
Choroby układu sercowo – naczyniowego |
503 000 |
50,4 % |
454 000 |
47,7 % |
|
Nowotwory złośliwe |
204 000 |
20,4 % |
219 000 |
23,0 % |
|
Urazy i zatrucia |
71 000 |
7,1 % |
67 000 |
7,0 % |
Widać, że udział zgonów spowodowanych chorobą nowotworową w ogólnej liczbie zgonów wzrósł. Dlaczego ? Dlatego, iż opieka kardiologiczna uległa wyraźnej poprawie, zanotowano także mniej zgonów wywołanych urazami i zatruciami. No dobrze, ale dlaczego aż 15 000 osób więcej musiało umrzeć przez 5 lat?
Przyczyny stale rosnącej liczby pacjentów nowotworowych są następujące :
- coraz więcej jest starszych osób – jesteśmy starzejącym się społeczeństwem, co jest sumą wydłużenia się życia oraz zmniejszenia liczby rodzących się Polaków,
- zwiększenie ekspozycji na czynniki rakotwórcze,
- niewystarczająca szybkość zmiany niekorzystnych postaw zdrowotnych społeczeństwa ( tutaj mieści się zbyt późne wykrywanie nowotworów ).
Postuluje się, że czynniki zawarte w naszym środowisku są w ponad 80 % przyczynami nowotworów złośliwych. Czynnikami ryzyka wystąpienia tychże chorób są : tytoń, nieodpowiednia dieta, alkohol, zachowania seksualne i reprodukcyjne, ekspozycja zawodowa, zanieczyszczenie środowiska.
Wzrost umieralności z powodu nowotworów złośliwych jest szybszy u mężczyzn, choć wyraźne zwolnienie tego wzrostu widoczne jest w ostatniej dekadzie ubiegłego tysiąclecia.
Od momentu ekspozycji na czynnik rakotwórczy do wystąpienia objawów choroby nowotworowej najczęściej mija wiele lat.
Ponad połowa wszystkich osób chorych na nowotwór złośliwy ma co najmniej 65 lat, czyli osoby urodzone przed rokiem 1940.
Polska jest miejscem, gdzie stosunkowo bardzo dużo osób choruje w wieku średnim (45 – 64 lat, czyli osoby urodzone między 1940 a 1960 ) – jest to jeden z najwyższych wskaźników na świecie !
Ogólne tendencje umieralności na nowotwory złośliwe przedstawiają się następująco:
wiek 0 – 19 lat spadek,
wiek 20 – 44 lat spadek,
wiek 45 – 64 lat WZROST,
wiek powyżej 65 lat WZROST.
O szkodliwości palenia tytoniu można by wiele pisać, ale tym razem tylko tyle : co drugi zgon Polaka i co czwarty zgon Polki wywołany był następstwem palenia tytoniu. Należy tu wspomnieć, że substancje zawarte w dymie tytoniowym nie tylko powodują raka, ale i znacząco negatywnie wpływają na układ sercowo – naczyniowy.
Charakterystyczne jest u obu płci zdecydowane zmniejszenie liczby zgonów z powodu raka żołądka.
Jeżeli utrzyma się tendencja wzrastająca liczby palących Polek, to możliwe jest , że w pierwszej dekadzie tego tysiąclecia więcej kobiet umrze z powodu raka płuca niż raka piersi.
No dobrze, a co z dziećmi?
Dzieci to nie mali dorośli, więc inaczej też przedstawia się spis zgonów:
- wypadki 44 %,
- nowotwory złośliwe 10 %,
- wady wrodzone 8 %,
- zabójstwa 5 %,
- choroby sercowo – naczyniowe 4 %.
Co najmniej 1500 polskich dzieci zapada na nowotwór złośliwy. Podaję pięć dużych grup:
1. białaczki 37 %,
2. guzy ośrodkowego układu nerwowego 15 %,
3. chłoniaki 11 %,
4. nerwiak zarodkowy 7,5 %,
5. guzy tkanek miękkich 7 %.
Więcej szczegółów o dziecięcych i dorosłych nowotworach w następnej części
dotyczącej epidemiologii nowotworów złośliwych.
