Dla opiekunów

Opieka nad chorym – porady

Podczas opieki nad nieuleczalnie chorym bliskim niejednokrotnie wielu z nas zadaje sobie pytanie: „Co robić, gdy...?”. Jak radzić sobie z bólem, mdłościami czy innymi objawami somatycznymi? Jak zapewnić komfort bliskiemu? Co zrobić, by łagodzić dolegliwości, na tyle, na ile jest to możliwe? Wielu opiekunów, stając wobec wyzwań opieki i pielęgnacji, czuje zagubienie wobec złożoności objawów i kwestii, nad którymi trzeba panować. Poniższy poradnik powstał na bazie praktycznych doświadczeń innych opiekunów osób ciężko chorych. Być może wskazówki w nim zawarte przydadzą się i Tobie.

BÓL

Ból może pojawić się na każdym etapie choroby nowotworowej. Jego przyczyną może być zasadnicza choroba nowotworowa i jej przerzuty, stany zapalne w różnych częściach ciała, skurcze mięśniowe czy uszkodzenie organów lub nerwów będące wynikiem choroby czy powikłań po wcześniej stosowanym leczeniu. Źródłem bólu mogą być także odleżyny, zaparcia, stany zapalne w jamie ustnej czy migreny.

Ból w istotny sposób może wpłynąć na jakość życia chorego, ograniczając jego aktywność, zaburzając sen, zniechęcając do kontaktów z bliskimi i przyjaciółmi, wpływając na ograniczenie łaknienia. Ból może być także przyczyną lęków i depresji. W medycynie paliatywnej funkcjonuje określenie bólu totalnego (wszechogarniającego): oznaczającego cierpienie w wielu wymiarach: fizycznym, społecznym, psychologicznym i duchowym.

Do oceny nasilenia bólu wykorzystuje się odpowiednie skale, najpopularniejszą jest skala wizualno-analogowa (VAS), w której chory graficznie zaznacza natężenie bólu na specjalnej linijce, lub skala numeryczna (NRS), w której chory podaje najbardziej odpowiadającą odczuwanemu natężeniu bólu wartość liczbową w skali od 0 do 10. W obu skalach wartość 0 oznacza brak bólu, a 10 najsilniejszy ból, jaki chory jest w stanie sobie wyobrazić.

Leczenie farmakologiczne bólu zależy od jego nasilenia. Jeśli Twój bliski wskazuje, że odczuwane przez niego dolegliwości mają słabe natężenie, prawdopodobnie wystarczy zastosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen) z równoczesnym podawaniem środków osłonowych (zmniejszających wydzielanie soku żołądkowego) lub paracetamol. W przypadku bólu o umiarkowanym nasileniu lekarz może zalecić tramadol dostępny w postaci kropli, czopków, tabletek o szybkim i powolnym uwalnianiu oraz w iniekcjach. Jeśli jednak Twój bliski cierpi z powodu bólu umiarkowanego do silnego, konieczne może być zastosowanie preparatów morfiny lub innych opioidów (fentanyl i buprenorfina stosowanych przezskórnie). Nie należy obawiać się uzależnienia od preparatów opioidowych: badania pokazują, że leczenie opioidami można kontynuować przez miesiące, a nawet lata, nie zmniejszając skuteczności terapii. Leki te, odpowiednio stosowane, wbrew szkodliwej obiegowej opinii nie powodują uzależnienia!

Leki dobiera się indywidualnie zgodnie z zasadą podawania na początku najmniejszych i następnie stopniowo zwiększanych dawek (start low go slow).

W przypadku pojawienia się ostrego, napadowego, gwałtownie nasilającego się bólu, określanego jako ból przebijający, stosuje się dodatkowe porcje leków przeciwbólowych. Ich formę i dawkę określi lekarz.

Ból – garść porad

  1. Rozmawiając z chorym o odczuwanym przez niego bólu, zadawaj konkretne pytania: „W którym miejscu Cię boli?”, „Jak bardzo Cię boli?” (użyj skali omówionej powyżej), „Czy jest coś, co sprawia Ci ulgę w bólu?”, „Co sprawia, że ból się nasila?”, „Czy leki przeciwbólowe działają?”.
  2. Spróbujcie wspólnie określić naturę bólu. Czy jest to ból tępy / palący / uporczywy / gniotący / świdrujący / kłujący / ciągły /przeszywający itd. Odpowiedzi na powyższe pytania pomogą zespołowi hospicyjnemu w dostosowaniu odpowiedniego leczenia.
  3. Pamiętaj, że nieuśmierzony ból powyżej 5 pkt w skali VAS może być przyczyną stresu i dodatkowych objawów: duszności, nudności i wymiotów, stanów lękowych.
  4. Pamiętaj, że przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniem istotnie zwiększa skuteczność leczenia przeciwbólowego: dotyczy leków podawanych w każdej formie, w tym plastrów.
  5. Jeśli ból się nasila, nie czekaj z podaniem przepisanej dawki leku.
  6. Nie podawaj doustnych leków choremu, który wymiotuje: w takiej sytuacji skonsultuj się ze specjalistami z hospicjum.
  7. Leki, które chory ma przyjąć na czczo, podawaj pół godziny przed posiłkiem.
  8. Nie podawaj leków doodbytniczych, jeśli chory ma biegunkę lub krwawi z odbytu.
  9. W walce z bólem może pomóc ciepła kąpiel lub prysznic (jeśli chory chce z nich skorzystać). Ciepło rozluźnia mięśnie i jest źródłem komfortu.
  10. W przypadku bólu wynikającego ze stanów zapalnych skuteczne mogą okazać się chłodne okłady: ochłodzenie skóry może złagodzić ból.
  11. Zachęć chorego do stosowania technik relaksacyjnych: powolny oddech i wyciszenie pozwalają zrelaksować ciało i umysł, co wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych.
  12. Staraj się odwrócić uwagę od bólu, np. poprzez czytanie, oglądanie telewizji czy odwiedziny przyjaciół.

ZMĘCZENIE

Zgodnie z National Comprehensive Cancer Network Fatigue Guidelines Panel przewlekłe zmęczenie jest nietypowym, utrzymującym się, subiektywnym poczuciem znużenia związanym z chorobą nowotworową lub jej leczeniem, zakłócającym zwykłe funkcjonowanie. Oznacza to, że odczuwający je Twój bliski może cierpieć z powodu dojmującego uczucia wyczerpania z nieustającym pragnieniem odpoczynku lub snu. Zmęczenie zarówno fizyczne, jak i psychiczne są częste u chorych w terminalnych stadiach choroby. Objaw ten może utrudniać choremu wykonywanie codziennych czynności, wpływając na koncentrację czy wreszcie motywację do podjęcia działań.

Zmęczenie wynikające z postępującej choroby różni się od tego odczuwanego przez osoby zdrowe, występuje ono niezależnie od tego, czy chory odpoczywał i jak długo trwał jego sen. Może ono towarzyszyć objawom depresji, bólowi, jadłowstrętowi, nudnościom: może być zarówno ich wynikiem, jak i te objawy nasilać. Jego źródłem są zmiany w organizmie następujące w wyniku rozwoju choroby, ale także stosowanie przez chorego leków przeciwwymiotnych, opioidowych, przeciwlękowych, nasennych i innych.

Zmęczenie – garść porad

  1. Spróbuj choremu zaproponować regularny rytm dnia z określonymi porami drzemek.
  2. Pozwól Twojemu bliskiemu odpoczywać, kiedy tego potrzebuje.
  3. Napoje zawierające kofeinę, np. kawa, mogą być pobudzające, jeśli jednak Twój bliski ma kłopoty z zasypianiem, zachęć go do rezygnacji z ich spożycia.
  4. Pamiętaj o odpowiedniej diecie: dobrze dobrana, może być źródłem energii:
  • warto zrezygnować z trzech większych posiłków na rzecz kilku mniej obfitych;
  • rozważ przygotowanie małych przekąsek wysokobiałkowych;
  • zwróć uwagę na higienę jamy ustnej: bolesność w jej okolicy w znacznym stopniu zniechęca nie tylko do spożywania posiłków, ale i rozmowy czy w ogóle aktywności;
  • rozważ zastosowanie wysokoenergetycznych preparatów w płynnej postaci (np. Nutridrink).
  1. Jeśli chory nie czuje się na siłach, by spożywać posiłek przy stole, zaproponuj tacę podaną do łóżka.
  2. Jeśli to możliwe, korzystajcie ze słońca: spacer w jego promieniach może dodać energii.
  3. Jeśli Twojemu bliskiemu sprawia trudność chodzenie, zaproponuj skorzystanie z kul, chodzika lub wózka (sprzęt medyczny możesz wypożyczyć w hospicjum).
  4. Rozstaw w domu krzesła, aby chory mógł na nich przysiąść, kiedy poczuje taką potrzebę.
  5. Upewnij się, że meble otaczające bliskiego są stabilne: dzięki temu, opierając się o nie, może uniknąć upadku.

MDŁOŚCI I WYMIOTY

Przyczyną mdłości i wymiotów może być zarówno zasadnicza choroba, na jaką cierpi Twój bliski, jak i spożyte potrawy czy przyjmowane lekarstwa. Jeśli u chorego występują zaparcia, również one mogą być przyczyną mdłości. Mdłości i wymioty często są dokuczliwe, odbierają apetyt i obniżają komfort życia. Jeśli Twój bliski cierpi z powodu mdłości i wymiotów, wspólnie zastanówcie się:

  • co może być ich przyczyną;
  • co może powodować, że są one bardziej lub mniej nasilone;
  • czy wiążą się ze spożytym posiłkiem lub napojem;
  • jak często się pojawiają;
  • jak obfite są wymioty i jaki kolor i konsystencję mają wydzieliny.

Pamiętaj, że krwawe wymioty oznaczają świeżą krew w wymiocinach, natomiast wymioty fusowate wskazują na krwawienie wewnętrzne: z przełyku, żołądka lub dwunastnicy.

Mdłości i wymioty – garść porad

  1. Jeśli lekarz zaleci leki przeciwdziałające mdłościom, dopilnuj, by chory je przyjmował: postaraj się je podawać ok. 30 minut do godziny przed posiłkiem.
  2. Przed jedzeniem zaproponuj małe łyczki wody lub kostkę lodu do polizania.
  3. Nie przekonuj do jedzenia chorego odczuwającego mdłości lub jeśli chwilę wcześniej wymiotował.
  4. Unikaj: cytrusów i kwaśnych soków owocowych (np. z porzeczek, jabłek czy winogron), potraw smażonych, produktów mlecznych.
  5. Uważaj na zapachy: unikaj podawania posiłków o wyraźnym, charakterystycznym zapachu, ogranicz aromaty związane z perfumami, dezodorantami i środkami czystości do minimum.
  6. Upewnij się, że posiłki mają odpowiednią temperaturę.
  7. Przygotowuj raczej kilka małych posiłków niż trzy duże.
  8. Proponuj małe ilości słonych przekąsek, np. krakersów.

DUSZNOŚĆ

Trudności w oddychaniu mogą pojawić się zarówno podczas aktywności (duszność wysiłkowa), jak i podczas spoczynku (duszność spoczynkowa). Subiektywne odczuwanie duszności nie musi wiązać się ze stopniem zaawansowania choroby. Może pojawiać się nagle i napadowo. U chorych często jej wystąpienie budzi silny lęk, towarzyszy mu wyobrażenie duszenia się i umierania, co skutkuje poczuciem beznadziejności, bezradności, a niekiedy atakiem paniki. Może wówczas pojawić się błędne koło: wraz z wystąpieniem duszności chory odczuwa lęk i narastający niepokój skutkujący przyspieszeniem oddechu, w wyniku czego duszność się nasila...

Jeśli Twój bliski ma dokuczliwe trudności ze złapaniem oddechu, poinformuj o tym personel hospicjum. Wspólnie zaobserwujcie:

  • co sprawia, że choremu oddycha się lepiej, a co pogarsza oddychanie;
  • jak często chory potrzebuje lekarstw (jeśli ma je zalecone).

Zalecone leczenie może obejmować podawanie leków przeciwlękowych i antydepresantów oraz zastosowanie koncentratora tlenu (należy wówczas pamiętać o nawilżaniu tlenu).

Duszność – garść porad

  1. Postaraj się, aby Twój bliski przebywał w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, w którym nie jest zbyt ciepło (optymalna temperatura to 19°C).
  2. Postaraj się zapewnić choremu poczucie bezpieczeństwa: rozmawiaj z nim spokojnym głosem, próbuj odwrócić jego uwagę od duszności.
  3. Ulgę choremu może przynieść zastosowanie wiatraka elektrycznego w celu ochłodzenia twarzy.
  4. Unieś wezgłowie łóżka do pozycji półsiedzącej lub siedzącej.
  5. Pomocne mogą okazać się relaksacje i wizualizacje oraz ćwiczenia oddechowe: zachęcaj do nich chorego jeszcze przed wystąpieniem objawów duszności.

ZAPARCIA

Zaparcia pojawiają się, gdy jelita pracują znacząco wolniej. Jeśli chory nie wypróżniał się przez 3 dni, można uznać, że cierpi z powodu zaparć. Jego stolec będzie wówczas twardy, prawdopodobnie chory będzie miał kłopot z wydaleniem go. Może skarżyć się na bóle podbrzusza, wzdęcia, mdłości czy uczucie pełności.

Przyczyną zaparć może być zmniejszona ilość wypijanych płynów lub mniejsza ilość spożytego błonnika, niewłaściwa dieta (np. potrawy zawierające znaczne ilości tłuszczów zwierzęcych), wpływ niektórych leków (np. przeciwbólowych opioidów), mniejsza aktywność fizyczna. Warto pamiętać, że przyczyna zaparć może leżeć również w psychice chorego: brak możliwości samodzielnego skorzystania z toalety dla wielu chorych jest poważnym problemem i bywa bardzo krępujący.

Jeśli Twój bliski skarży się z powodu zaparć, porozmawiaj o tym z personelem hospicjum. Poinformuj także, jeśli znacząco zmieni się rytm wypróżnień lub w stolcu dostrzeżesz krew. Lekarz może zalecić Twojemu bliskiemu preparaty przeczyszczające, leki stymulujące pracę jelit i/lub preparaty zmiękczające stolec. W niektórych przypadkach wskazana może być enema (lewatywa). Bez konsultacji NIE podawaj ziół czy leków przeczyszczających!

Zaparcia – garść porad

  1. Przyjrzyj się rytmowi wypróżnień chorego. Notuj odstępstwa.
  2. Często proponuj choremu picie: zarówno wodę, jak i ciepłe napoje: mogą one stymulować pracę jelit (unikaj jednak mocnej czarnej herbaty i kakao).
  3. Sprawdzonym sposobem jest wypicie na czczo szklanki wody z sokiem z połowy cytryny i łyżeczki miodu.
  4. Włącz do diety owoce (również suszone) i soki owocowe (unikaj jednak jagód: mają działanie zapierające!).
  5. Wzbogacaj posiłki kaszami (jaglaną, owsianą, jęczmienną), biały chleb zamień na pełnoziarnisty.
  6. Pamiętaj, że źródłem korzystnych bakterii wspierających pracę jelit są kefiry i jogurty.
  7. Zachęcaj chorego do aktywności fizycznej, dostosowanej do jego możliwości.
  8. Stosuj się do zaleceń lekarza.
  9. Pamiętaj, że przyczyny zaparć mogą leżeć w psychice chorego i wiązać się z uczuciem skrępowania:
  • zapewnij bliskiemu intymność: jeśli nie wstaje z łóżka, możesz zastosować parawan lub zasłonkę;
  • opróżniając basen, mimo że nie jest to przyjemna czynność, nie pokazuj tego po sobie. Zaczerpnij powietrze ustami, by przykry zapach nie dotarł do nosa.

BIEGUNKA

Biegunką określa się stolce o luźnej (płynnej lub półpłynnej) konsystencji oddawane co najmniej 3-krotnie w ciągu dnia. Jej przyczyny mogą być różne: związane z chorobą, nietolerancją niektórych pokarmów, przyjmowanymi lekami (m.in. antybiotykami). W stolcu może pojawić się śluz, krew lub ropa. Chory może odczuwać bóle brzucha, wzdęcia, dyskomfort w okolicy odbytu. Z lęku przed wystąpieniem biegunki może nie chcieć spożywać posiłków, co skutkuje wyczerpaniem, a w skrajnych przypadkach odwodnieniem.

Jeśli u Twojego bliskiego wystąpi biegunka, bezzwłocznie skonsultuj się z personelem hospicjum. Nie podawaj żadnych lekarstw bez konsultacji z lekarzem.

Biegunka – garść porad

  1. Postaraj się zaobserwować, w jakich okolicznościach pojawiają się biegunki (czy np. podejrzewasz, że jest to efekt spożycia jakiejś potrawy), co sprawia, że jej objawy się nasilają, a co sprzyja jej łagodzeniu? Porozmawiaj o tym z Twoim bliskim.
  2. Włącz do diety marchew gotowaną (możesz przygotować tzw. marchwiankę) ­­– zawarta w niej pektyna złagodzi objawy biegunki. W posiłkach uwzględnij również białe pieczywo, ryż i makarony.
  3. Unikaj podawania posiłków niezwłocznie po epizodzie wypróżnienia.
  4. Wyklucz z diety: owoce i soki (wyjątkiem są banany i gotowane jabłka, np. w postaci musu), surowe warzywa, potrawy smażone i ostre, produkty mleczne, warzywa wzdymające, takie jak: kapusta, kalafior, brokuły, warzywa strączkowe (fasola, groch) i bogate w błonnik, np. kasze gruboziarniste, ciemne pieczywo.
  5. Przed posiłkiem podaj czysty napój: czarną herbatę, rosół, napój zawierający elektrolity (jeśli lekarz go zaleci). Unikaj kawy.
  6. Podawaj kilka mniejszych posiłków zamiast trzech dużych.
  7. Przy łóżku chorego postaw drobne słone przekąski: solone paluszki, krakersy. Nie zapominaj przy tym o napoju.
  8. Po każdym wypróżnieniu pamiętaj o zmianie pieluchy i dokładnym umyciu okolic intymnych. To ważne ze względu na możliwe wystąpienie podrażnień, odparzeń, a niekiedy i odleżyn. Możesz użyć również wilgotnych chusteczek zakupionych w markecie w dziale dziecięcym. Oczyszczoną skórę zabezpiecz kremem pielęgnacyjnym (np. Sudocrem).
  9. Pamiętaj, by rozmiar pieluchy był dobrze dostosowany. Na prześcieradle ułóż podkład jednorazowy: unikniesz w ten sposób zabrudzeń pościeli.
  10. Dokładnie umyj ręce, możesz też użyć środka dezynfekującego.

JADŁOWSTRĘT

Twój bliski może być mało zainteresowany jedzeniem i piciem. Wraz z rozwojem choroby zmiany postępujące w ciele mogą skutkować znaczącym spadkiem apetytu, często połączonym z trudnościami w żuciu, przełykaniu, trawieniu i wydalaniu.

Może się również zdarzyć, że nawet na widok ulubionej potrawy będzie miał mdłości. Mogą je również wywołać zapachy jedzenia. Czasami chory ma ochotę na konkretne danie, by po jednym kęsie zrezygnować z reszty posiłku. Bywa, że kilka kęsów z całego dania i kilka łyków napoju wystarcza, by poczuł sytość.

Jeśli zamartwiasz się, że Twój bliski je zbyt mało, warto, byś zrozumiał, że zmniejszone zapotrzebowanie na pokarm nie jest zjawiskiem nadzwyczajnym w zaawansowanym stadium choroby. Chorujący organizm nie pracuje prawidłowo, praca poszczególnych organów jest zaburzona, a reszty spowolniona: wraz z problemami z połykaniem pojawia się wolniejsza perystaltyka i zaparcia, wraz z postępującym zmęczeniem i słabością zainteresowanie posiłkami zmniejsza się.

Jadłowstręt – garść porad

  1. Chory może chętniej jeść małe posiłki (nawet 7-8 razy na dobę). Nie oponuj. Proponuj taki rodzaj pożywienia, jaki chory chce i jest w stanie zjeść (nie dziw się, gdy czasem będą to ciastka, a kiedy indziej budyń).
  2. W celu uniknięcia zaparć posiłki wzbogacaj w błonnik. Bogatym źródłem błonnika są np. otręby i gruszki. Jeśli chory nie chce spożywać stałych posiłków, możesz zaproponować np. sok z gruszek.
  3. Między posiłkami często proponuj picie. Jeśli chory sam nie może się napić, możesz użyć słomki: zanurz ją w napoju, zaciśnij jeden jej koniec palcem: w ten sposób małą ilość płynu możesz przenieść do ust chorego. Nie zaleca się podawania napojów podczas posiłku: mogą one spowodować szybsze uczucie sytości.
  4. Pamiętaj o higienie jamy ustnej. Ból jamy ustnej potrafi zniechęcić do każdego posiłku. Jeśli Twój bliski cierpi z powodu zmian w jamie ustnej, 30 minut przed posiłkiem podaj lek łagodzący ból.
  5. Proponuj potrawy o delikatnej konsystencji, pozbawione ostrego zapachu: budyń, sorbet, puree z warzyw, koktajle jogurtowe i ze świeżych owoców.
  6. Aby wzbogacić posiłek możesz do niego dodać preparat wysokobiałkowy i wysokoenergetyczny. Kupisz je w aptece bez recepty.
  7. Jeśli chory ma możliwość, by przed posiłkiem udać się na spacer, skorzystajcie z niej: nawet niewielka aktywność fizyczna i świeże powietrze mogą poprawić apetyt.
  8. Pamiętaj, że odmawiając jedzenia i picia, Twój bliski nie odrzuca Ciebie!

KOMFORT I BEZPIECZEŃSTWO

Jeśli Twój bliski przebywa w domu, zapewnienie mu komfortu i bezpieczeństwa będzie spoczywało w głównej mierze na Tobie i innych opiekunach.

Komfort i bezpieczeństwo chorego w domu – garść porad

  1. W domu chorego rozejrzyj się wokół. Staraj się spojrzeć jego oczami. Co widzisz? Co słyszysz? Czy jest dostatecznie jasno? Czy czujesz gdzieś zimny przeciąg? Postaraj się wyeliminować wszelkie przeszkody.
  2. Potrzebne choremu rzeczy ustaw w jego zasięgu. Możesz w tym celu na stoliku obok łóżka ustawić tacę obrotową, która ułatwi sięganie po przedmioty.
  3. Załóż zeszyt, w którym będziesz notować niepokojące Cię informacje. Nie wszystkie uda Ci się wyjaśnić na bieżąco, a te niezapisane w natłoku pracy umykają.
  4. Ciepłe lub zimne okłady mogą choremu przynieść ulgę. Pamiętaj, by trwały 20–30 minut, ale nie dłużej niż godzinę. Pamiętaj również o tym, by nigdy nie dotykały bezpośrednio skóry chorego.
  5. Jeśli chcesz, by chory mógł Cię zawołać, nie krzycząc, możesz zaopatrzyć się w bezprzewodowy dzwonek, nie jest drogi, a świetnie się sprawdzi jako urządzenie przywoławcze.
  6. Jeśli musisz udać się np. do ogrodu, piwnicy czy na piętro domu, a chcesz wiedzieć, co się dzieje z chorym, możesz użyć zwykłej elektronicznej niani. Zapytaj znajomych mających dzieci, czy mają takie urządzenie.
  7. Trzymaj ważne numery telefonów blisko aparatu.
  8. Nie pozwól choremu palić papierosów w łóżku lub kiedy jest śpiący.
  9. Przechowuj gaśnicę pod ręką. Zapoznaj się z instrukcją obsługi. Jeśli możesz, zamontuj wykrywacz dymu.

PODAWANIE LEKARSTW

Opieka nad chorym nierozłącznie wiąże się z podawaniem lekarstw. W przypadku chorego terminalnie tych farmaceutyków może być naprawdę wiele. Wśród nich znajdą się leki przeciwbólowe, przeciwlękowe, antydepresanty, preparaty steroidowe, leki nasenne, antybiotyki, leki przeciwwymiotne, przeciwbiegunkowe lub zapobiegające zaparciom, przeciwodleżynowe... Jest ich sporo, schematy ich podawania różnią się między sobą (przed posiłkiem, po posiłku, raz dziennie, kilka razy dziennie, rano, wieczorem...). Zadanie to utrudniają także różne formy podania leku: doustne (tabletka, kapsułka, czopek), doodbytnicze (czopek), do stosowania w jamie ustnej (zawiesiny), do zakrapiania (krople do nosa, ucha, oka), na skórę (maści, żele, kremy), podawane we wlewie (kroplówka), w iniekcji (zastrzyki podskórne lub domięśniowe), przezskórne (np. plastry przeciwbólowe), do inhalacji (aerozole). Ich odpowiednie podawanie wymaga doskonałej pamięci i organizacji. Najważniejsze jest jednak przestrzeganie zaleceń lekarskich.

Lekarstwa – garść porad

  1. Wyznacz tylko jedno miejsce do przechowywania leków: może to być łatwo dostępna dla Ciebie półka czy szafka. Pamiętaj o odpowiedniej temperaturze.
  2. Pamiętaj, by lekarstwa nie leżały w zasięgu innych, np. dzieci.
  3. Sporządź listę wszystkich przyjmowanych przez chorego lekarstw wraz z zaleconym schematem ich dawkowania. Umieść ją w widocznym miejscu.
  4. Zaopatrz się w kasetkę do dawkowania leków: znacznie ułatwi kontrolę nad przestrzeganiem zaleceń.
  5. Nie zmieniaj samodzielnie zaleconego przez lekarza schematu leczenia. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości odnośnie podawania choremu leków: skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
  6. Upewnij się, że masz wszystkie potrzebne leki przed świętami i dniami wolnymi.
  7. Jeśli musisz rozgnieść tabletkę, prostym sposobem jest wykorzystanie plastikowej torebki i kombinerek: włóż tabletkę do środka i odpowiednio ją ściśnij. Nigdy nie rób tego bez konsultacji z lekarzem, pielęgniarką czy farmaceutą: niektóre leki rozkruszone tracą swoje właściwości.
  8. Używaj specjalnej miarki do leków w płynnej postaci: nigdy nie podawaj ich „na oko”.
  9. Jeśli Twój bliski stosuje plastry przeciwbólowe, nigdy nie przecinaj ich, nie dziel na mniejsze części! Podczas wymiany plastra na jego zewnętrznej stronie umieść adnotację z datą naklejenia: pozwoli to pamiętać o konieczności jego wymiany na nowy (taką adnotację możesz również zamieścić na pudełku). Jeśli plaster się odkleja, podklej go zwykłym plastrem opatrunkowym.
  10. Jeśli lek ma postać doodbytniczą (czopek lub wlewka), uprzedź chorego o celu i sposobie jego podania. Najbardziej dogodną pozycją (jeśli jest możliwa) podania leku w tej postaci jest pozycja na lewym boku z prawą nogą ugiętą w biodrze i kolanie. Po aplikacji chory powinien pozostać w pozycji leżącej oraz powstrzymać się od wypróżnień przez około pół godziny.

ZAPOBIEGANIE UPADKOM

Upadki są często wynikiem zarówno stanu zdrowia chorego (mogą wiązać się z różnymi schorzeniami, np. neurologicznymi, zaburzeniami wewnętrznymi, ograniczonymi możliwościami ruchowymi czy zaburzeniami psychicznymi), jak i okoliczności, w których się on znalazł (tzw. „zewnętrzne przyczyny upadków”). Są one bardzo niebezpieczne: u chorych, zwłaszcza starszych, wycieńczonych długotrwałym leczeniem przyczynowym (chemio- i radioterapią) ryzyko złamań bardzo wzrasta, a rekonwalescencja jest dużo wolniejsza niż u osób zdrowych. To poważny problem mogący prowadzić paradoksalnie do śmierci. Również unieruchomienie będące wynikiem upadku grozi poważnymi następstwami, takimi jak: zapalenie płuc, infekcja dróg moczowych, powikłania zakrzepowe, zanik mięśni czy w końcu depresja. Opiekując się bliskim, zwróć uwagę na prawidłowe leczenie chorób ostrych i przewlekłych i postaraj się wyeliminować zagrożenia zewnętrzne mogące być przyczyną upadku.

Upadki – garść porad

  1. Przypominaj choremu, by podnosił się z krzesła lub łóżka powoli, co pozwoli uniknąć zawrotów głowy.
  2. Upewnij się, że meble otaczające chorego będą stanowiły solidne podparcie.
  3. Oznacz światłem drogę do łazienki.
  4. Natychmiast wycieraj rozlane płyny.
  5. Utrzymuj kable od ładowarek i inne przewody z dala miejsc, w których mogłyby przeszkodzić w poruszaniu się.
  6. Jeśli Twój bliski nosi okulary lub aparat słuchowy, przypominaj mu o nich.
  7. Upewnij się, że chory ma możliwość samodzielnego włączenia lampki wokół łóżka (włącznik musi być w zasięgu jego ręki).
  8. W łazience pod prysznicem umieść stołek, w wannie używaj maty antypoślizgowej.
  9. Zabezpiecz krawędzie dywanów, przyklejając je do podłogi taśmą.
  10. Usuń z podłogi małe chodniczki mogące być przyczyną poślizgnięcia się.
  11. Jeśli stan Twojego bliskiego na to pozwala, zachęć go do spacerów i ćwiczeń, takich jak, stanie na jednej nodze, stawianie stóp jedna za drugą, chodzenie na palcach i piętach. Możesz skonsultować się w tej sprawie z rehabilitantem lub fizjoterapeutą.

end faq