Dla opiekunów

Żałoba

Uczucie żalu i straty może pojawić się w każdym momencie podczas opieki nad umierającym bliskim – nie tylko na ostatnim etapie choroby. Jest to naturalna odpowiedź na stratę, ale również część procesu zdrowienia. Jeśli po raz pierwszy przeżywasz stratę bliskiego, Twoje reakcje mogą niekiedy wydać Ci się dziwne lub nieodpowiednie. Pamiętaj jednak, że nie ma właściwego czy niewłaściwego sposobu opłakiwania straty, niezależnie od tego, czy żal z nią związany pojawia się jeszcze przed śmiercią bliskiego czy po niej. Jest bardzo prawdopodobne, że uczucia, które nosisz w sobie, nie różnią się od tych, które odczuwają miliony ludzi na całym świecie opłakujących swych bliskich. 

Żałoba to potężne uczucie. Żal może pojawiać się i znikać, może Cię całkowicie pochłaniać, szczególnie wtedy, gdy wraz z nim pojawiają się wspomnienia o zmarłym. Niekiedy może wydawać się, że żałoba zbliża się ku końcowi, podczas gdy jedno wspomnienie ponownie wywoła falę rozpaczy i niepowetowanej straty.

Żałoba może trwać tygodniami, miesiącami, a niekiedy latami, pamiętaj jednak, że uczucie smutku, samotności i straty z czasem będzie coraz mniej dotkliwe.

Niekiedy jednak emocje związane ze stratą bliskiego nie pojawiają się od razu po jego śmierci. Możesz ich doświadczyć dopiero wówczas, gdy zakończą się wszystkie zajęcia związane z pogrzebem, a nawet wiele miesięcy później, np. w trakcie pierwszych świąt, podczas których zabraknie Twojego bliskiego.

Uczucia i emocje

Radzenie sobie ze stratą i pożegnanie bliskiego to bardzo bolesny proces. Nawet jeśli podczas choroby przez dłuższy czas opiekowałeś się swoim bliskim i miałeś świadomość zbliżającej się śmierci, bardzo prawdopodobne, że wraz z nią pojawią się w Tobie uczucia niedowierzania, oszołomienia i zagubienia. Możesz mieć wrażenie, że czas płynie wolniej, Ty sam jesteś odrętwiały, świat wokół Ciebie toczy się bez Twojego udziału. Możesz zapominać, o czym przed chwilą rozmawiałeś, a wykonywanie codziennych czynności będzie w Twoim odczuciu trwało wieczność lub na pewien czas stanie się w ogóle niemożliwe. Możesz zapominać, gdzie odłożyłeś przedmioty, których chwilę wcześniej używałeś. Prawdopodobnie będziesz też popełniać więcej różnego rodzaju błędów. 

Wraz z ustąpieniem ogólnego odrętwienia pojawiają się łzy niemożliwe do powstrzymania i smutek trudny do zniesienia. Możesz też odczuwać złość na zmarłego lub złościć się na innych, zarzucając im, że nie zrobili wszystkiego, co w ich mocy. Wraz z tymi uczuciami pojawia się poczucie winy i żalu oraz przekonanie, że można było coś zrobić więcej, lepiej. Podczas przeżywania żałoby naturalne są kłopoty z koncentracją, brak cierpliwości, chwiejność nastroju.

Niektórzy próbują sobie radzić z żałobą poprzez jej zaprzeczenie czy stosowanie tzw. myślenia życzeniowego: wybierając udawanie przed sobą, że zmarły wyjechał na pewien czas i z pewnością kiedyś wróci.

Doświadczając żałoby, możesz także odczuwać fizyczne objawy: możesz mieć kłopoty z zasypianiem lub obudzeniem się, być zniecierpliwiony, może nie będzie Ci się chciało nic robić. Inne objawy, które możesz u siebie zaobserwować, to brak energii, utrata apetytu, zaburzenia snu, uczucie ciężkości w piersiach czy kłopoty z zaczerpnięciem powietrza i nieregularny puls. Możesz zauważyć obniżenie odporności, wypadanie włosów czy ogólną słabość.

Jeśli czujesz się zaniepokojony, skonsultuj się z lekarzem.

Oczywiście nie u każdego takie objawy wystąpią. I to również jest naturalne. Wiele osób przechodzi przez proces żałoby w czasie, gdy ich bliscy jeszcze żyją. Jeśli uczucia związane ze stratą pojawiają się jeszcze przed śmiercią bliskiego, wraz z tymi emocjami nadchodzi zrozumienie, że śmierć jest nieunikniona.

Niekiedy jednak, zwłaszcza w sytuacji, gdy umierający bliski chorował długo, a chorobie towarzyszyło cierpienie, żal po jego stracie może być mniejszy niż uczucie ulgi, że już nie cierpi.

Jak sobie radzić w żałobie

Nieważne jak przeżywasz żałobę, nie jest istotne, które z wyżej opisanych sytuacji są również Twoim udziałem. Ważne jest, byś pozwolił sobie opłakać tę stratę w pełni. Obserwuj siebie:

  • zaakceptuj uczucia, które czujesz tu i teraz;
  • rozmawiaj o swoich uczuciach z bliskimi, przyjaciółmi. Jeśli jest to niemożliwe, skorzystaj z forum i innych form wsparcia;
  • sprawdź, czy hospicjum, które opiekowało się Twoim bliskim, oferuje wsparcie w żałobie, np. spotkania z psychologiem, grupy wsparcia;
  • płacz tak często i tak długo, jak tego potrzebujesz;
  • nie wstydź się poprosić o pomoc, jeśli jej potrzebujesz;
  • bądź dla siebie wyrozumiały;
  • staraj się dbać o siebie najlepiej, jak potrafisz: spróbuj wrócić do aktywności fizycznej, zdrowo się odżywiaj;
  • jeśli jesteś religijny, a śmierć bliskiego spowodowała wątpliwości duchowe, skorzystaj z pomocy duchownego.

Być może w krótkim czasie po śmierci bliskiego wrócisz do pracy i podejmiesz aktywności, które zarzuciłeś, kiedy Twój bliski zachorował. Może jednak upłynąć wiele czasu, zanim prawdziwie pogodzisz się ze stratą i będziesz ponownie czerpać radość z życia. Pozwól żałobie wybrzmieć do końca, nie odwracaj się od niej, nie zagłuszaj żalu, by w końcu móc się od niego uwolnić.

Jeśli jednak Twój żal pozostaje wciąż tak samo intensywny po upływie roku od śmierci bliskiego, możliwe, że doświadczasz depresji – pomóc może kontakt ze specjalistą.

Czy cierpię z powodu depresji?

Jeśli na większość poniższych twierdzeń odpowiesz „TAK” po upływie roku od śmierci Twojego bliskiego, prawdopodobnie cierpisz z powodu depresji.

Od czasu śmierci mojego bliskiego:

  • jestem w złym nastroju, często odczuwam wielką złość;
  • jestem nieustannie zajęty, nie odpoczywam, mam kłopoty z koncentracją;
  • obawiam się bliższych relacji ze względu na lęk przed kolejną stratą;
  • cały czas w mojej głowie przewijają się te same wspomnienia i przeżywam te same sytuacje;
  • nie mogę pozbyć się poczucia winy z powodu śmierci bliskiego;
  • czuję się cały czas emocjonalnie odrętwiały i samotny;
  • często myślę o swojej własnej śmierci;
  • piję alkohol zbyt często i w zbyt dużych ilościach;
  • przyjmuję większe ilości leków, np. przeciwbólowych;
  • prowadzę samochód w sposób mało bezpieczny;
  • myślę o samobójstwie;
  • odczuwam lęk i niepokój bez żadnego obiektywnego powodu.

end faq

Na podstawie: K. Macmillan, J. Peden, J. Hopkinson i D. Hycha, A Caregiver's Guide, Canadian Hospice Palliative Care Association; ISBN: 0-9686700-1-6.